Relacja z debaty „Trzecia strona medalu”

15 stycznia 2016

Przedstawiamy relację z debaty pt. „Trzecia strona medalu. Jakie są źródła problemów pracowniczych w NGOsach?”, która odbyła się 11 grudnia 2015 r. w Gdańsku. Fundacja Inicjatyw Społecznych „Się Zrobi!” zorganizowała ją we współpracy z Europejskim Centrum Solidarności. W debacie wzięli udział: dr Adriana Bartnik – prawniczka, politolożka i socjolożka, pracowniczka Wydziału Administracji Nauk Społecznych Politechniki Warszawskiej, Łukasz Broniszewski – prezes Fundacji Stabilo oraz członek zarządu Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych, Magdalena Chustecka – działaczka społeczna reprezentująca Komisję Pracujących w Organizacjach Pozarządowych OZZ Inicjatywa Pracownicza oraz Anna Miler – animatorka kultury ze Stowarzyszenia Arteria. Debatę poprowadziła Agnieszka Kaim, prezeska Fundacji Inicjatyw Społecznych „Się Zrobi!”.

Debata rozpoczęła się od próby określenia, z jakimi problemami dotyczącymi zatrudnienia boryka się trzeci sektor. Magdalena Chustecka zarysowała cztery obszary, w których, jak wynika z analizy przeprowadzonej przez Komisję Pracujących w Organizacjach Pozarządowych, pojawiają się problemy. Są to tak zwane umowy śmieciowe, nieograniczony często czas pracy, nadużywanie pracy wolontariackiej, która wykorzystywana może być jako tania siła robocza, a także hierarchiczny, czy wręcz feudalny sposób zarządzania organizacją. Łukasz Broniszewski zwrócił natomiast uwagę, że, jak wynika z badań Stowarzyszenia Klon/Jawor, ponad połowa badanych uważa, że organizacje pozarządowe nie powinny wypłacać wynagrodzeń. Równocześnie, jak zauważył Broniszewski, w stosunku do sektora wysuwany jest postulat profesjonalizacji oraz realizowania dobrych i tanich usług. Innym problemem jest niska świadomość pracowników i pracodawców III sektora dotycząca standardów zatrudnienia. Doświadczenie Kujawsko-Pomorskiej Federacji Organizacji Pozarządowych, która prowadzi certyfikację organizacji, pokazuje, że niewielka liczba organizacji spełnia wszystkie wymagania związane z wypełnieniem obowiązków pracodawcy przyjmującego pracownika, takich jak na przykład przeszkolenie pracownika w zakresie BHP. Pracownicy zatrudnieni na umowach cywilno-prawnych nie mają natomiast możliwość egzekwowania swoich praw. Grantodawcy zaś często nie mają świadomości, w jaki sposób funkcjonują organizacje pozarządowe. Adriana Bartnik zwróciła natomiast uwagę na dwuznaczność misyjności organizacji, która może być używana do usprawiedliwiania czy też racjonalizacji wyzysku oraz mobbingu. Źle rozumiana misyjność może prowadzić też do tego, że przestajemy postrzegać pracę wykonywaną w organizacji jako pracę. Ze spostrzeżeniem tym zgodził się Łukasz Broniszewski, dodając, że kolejne nadużycia mogą się pojawić w związku z koniecznością zapewnienia tak zwanego wkładu własnego osobowego oraz wykorzystaniem pracy wolontariuszy do obniżenia wkładu własnego w projektach.

Kolejnym problemem, poruszonym przez osobę z publiczności, był częsty brak kompetencji organizacji w zakresie zarządzania kadrami, a także brak wsparcia dla organizacji, aby kompetencje takie rozwijały. Nawiązując do tego wątku Magdalena Chustecka wskazała, że często osoby pracujące w organizacjach nie postrzegają siebie jako pracowników, przyjmują role aktywisty, społecznika, czy też działacza. Członkowie i członkinie zarządów, jej zdaniem, również często nie myślą o sobie w kategoriach pracodawców, trudno zatem oczekiwać, że będą myśleć o prawach swoich pracowników. Chustecka zwróciła również uwagę na częste nieprzygotowanie osób będących w zarządach do wypełniania roli pracodawcy, polegające na przykład przy planowaniu stałości zatrudnienia. Inną istotną jej zdaniem kwestią jest określenie zakresu obowiązków. Komisję Pracujących w Organizacjach Pozarządowych, którą reprezentuje, szczególną zatem wagę przykłada do kwestii jawności zarobków w organizacjach oraz jawności zakresów obowiązków, co, jak zauważa, spotyka się z oporem.

Łukasz Broniszewski zwrócił jednak uwagę na częstą dwoistość roli osób będących członkami zarządów, które mogą również pracować np. jako koordynatorzy projektów. Z jednej strony zatem zarządy działają społecznie, z drugiej ich członkowie mogą być przez organizacje zatrudniani w ramach działalności projektowej. W Polsce nie istnieje natomiast żadna organizacja zrzeszająca pracodawców III sektora. Związek mógłby promować dobre praktyki w zatrudnieniu, edukować oraz, w jaki sposób realizować zadania, dbając o warunki zatrudnienia pracowników. Adriana Bartnik wyraziła przekonanie, że problemy pracodawców nie powinny spadać na pracowników. W badanych przez nią organizacjach pojawiała się często zła struktura organizacji, brak jawności, częste występowanie sytuacji stresowych, redukcje etatów, grantoza, częste zmiany metod pracy, brak pracy lub zbyt duże obciążenie pracą, chęć wyeliminowania konkurencji, odwracanie uwagi od swoich błędów. Takie sytuacje, zdaniem Bartnik, nie sprzyjają komunikacji, czy wyrażaniu swoich oczekiwań. Odnosząc się do słów Adriany Bartnik, Łukasz Broniszewski powiedział, że jego zdaniem organizacje pozarządowe mają wymiar wspólnotowy, w związku z czym nie powinno wytwarzać się podziału my-wy.

Anna Miler zwróciła uwagę na różnice pomiędzy organizacjami, na przykład takimi, która ona reprezentuje, niewielkimi, w których wszystkie osoby zarabiające zatrudnione są na podobnych warunkach i dla których praca w organizacji może być źródłem utrzymania, a organizacjami powołanymi, na przykład przez duże instytucje, którym NGO ma ułatwić występowanie o środki. Zwróciła również uwagę na kolejny problem, jakim jest brak badania potrzeb organizacji na poziomie miejskim. Jej zdaniem organizacje lokalnie nie są pytane o swoje potrzeby, często też działają w zamkniętych środowiskach, w których nowym osobom ciężko się przebić. Odnosząc się do poruszanej wcześniej kwestii mobbingu, stwierdziła, że przykrą sytuacją jest zwłaszcza, gdy pojawia się on w organizacjach zajmujących się przeciwdziałaniem wykluczeniu czy antydyskryminacją, a więc profesjonalnie przeciwdziałających takim postawom.

Magdalena Chustecka wyraziła przekonanie, że przyczyn poruszanych problemów można szukać na trzech poziomach. Poziom mikro to poziom zarządów w organizacji, a więc pracodawców. Poziom mezo to poziom grantodawców. Poziom macro to natomiast poziom rynku, w ramach którego organizacje mogą być traktowane na przykład jak firmy outsourcingowe, realizujące tanio zadania publiczne. Stwierdziła również, że wspomniana wcześniej wspólnotowość może stać się również przeszkodą w definiowaniu problemów, czy też nazwaniu istoty konfliktu.

Na zakończenie debaty przedstawione zostały dwie inicjatywy mające na celu poprawę sytuacji pracowniczej w III sektorze. Pierwsza to Komisja Pracujących w Organizacjach Pozarządowych OZZ Inicjatywa Pracownicza, będąca pierwszą organizacją związkową tego typu. Zrzesza ona osoby związane z organizacjami pozarządowymi, bez względu na formę ich zatrudnienia. Praca Komisji na obecnym etapie polega przede wszystkim na ujawnianiu niekorzystnych praktyk w zatrudnieniu oraz ochronie osób, które takie praktyki ujawniają. Organizacja pracowników pozwala również, jak stwierdziła Magdalena Chustecka, wymieniać się wiedzą i doświadczeniem.

Łukasz Broniszewski przedstawił z kolei strategiczną mapę drogową trzeciego sektora, będącą wspólnym działaniem Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych i sieci SPLOT. Ma ono na celu opisanie sektora, w tym wyzwań związanych z kwestiami zatrudnienia, oraz wypracowanie modelowych w tym zakresie rozwiązań. Istotną kwestią jest również edukacja pracowników organizacji i ich zarządów oraz integracji pracodawców, tak, aby możliwe było, na przykład, pokazanie im dobrych praktyk. Jednym z narzędzi, jakie mogą stosować jest model samooceny organizacji pozarządowej opracowany przez Kujawsko-Pomorską Federację Organizacji Pozarządowych. Ważne zdaniem Broniszewskiego jest, aby organizacje budowały stabilne systemy zatrudnienia oraz dbały o zasoby ludzkie.

Otwarte spotkanie Partnerstwa Tematycznego, poświęcone organizacjom pozarządowym jako pracodawcom, odbędzie się 21 stycznia 2016 r. (czwartek) o godz. 14.30 w warszawskim Biurze Sieci Splot.

Debata była częścią projektu POPOP, czyli „Prawa osób pracujących w organizacjach pozarządowych. Badania – Edukacja – Wsparcie”, realizowanego w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z funduszy EOG.

 

Organizatorzy i partnerzy

baner-logotypy

Organizator: Fundacja Inicjatyw Społecznych „Się Zrobi!”. Partner: Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych. Patron medialny: ngo.pl.
Projekt realizowany w ramach programu Obywatele dla Demokracji, finansowanego z Funduszy EOG.